Witamina C i cynk należą do składników potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego dziecka. Nie oznacza to jednak, że ich wysokie dawki zapobiegają infekcjom. Najważniejsze jest pokrycie zapotrzebowania poprzez zróżnicowaną dietę, a suplementację warto rozważać wtedy, gdy istnieje ryzyko niewystarczającej podaży lub konkretne wskazania.
Jeśli szukasz szerszych informacji o tym, co na odporność dla dzieci może mieć znaczenie poza witaminą C i cynkiem, więcej informacji znajdziesz w osobnym artykule.
Jak cynk wspiera odporność dziecka?
Cynk jest niezbędnym mikroelementem uczestniczącym w wielu procesach komórkowych. Ma znaczenie m.in. dla podziałów, różnicowania i prawidłowego funkcjonowania komórek układu odpornościowego. W Unii Europejskiej dla cynku dopuszczone jest oświadczenie zdrowotne: „cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego” [1].
Jego rola nie ogranicza się do jednego elementu odpowiedzi immunologicznej. Cynk jest związany zarówno z odpornością wrodzoną, jak i nabytą. Odpowiednia dostępność cynku ma znaczenie dla funkcjonowania m.in. neutrofili, komórek NK, makrofagów oraz limfocytów T i B [2,3].
Niedobór cynku może zaburzać dojrzewanie i funkcjonowanie limfocytów oraz wpływać na produkcję cytokin i przeciwciał [2,3]. Nie oznacza to jednak, że im więcej cynku dziecko otrzyma, tym „silniejsza” będzie jego odporność. Nadmierna podaż również może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie układu immunologicznego [3].
Znaczenie ma również forma związku cynku zastosowana w preparacie. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule o pikolinianie cynku.
Jak witamina C wspiera odporność dziecka?
Witamina C również ma zatwierdzone w UE oświadczenie, że pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [1]. Pełni przy tym kilka funkcji biologicznych – jest m.in. antyoksydantem i pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym.
Witamina C jest obecna w komórkach układu odpornościowego i uczestniczy w wielu procesach związanych z odpowiedzią immunologiczną. Jej odpowiednia podaż jest więc elementem prawidłowo zbilansowanej diety dziecka [4].
Nie należy jednak utożsamiać tego z założeniem, że duża dawka witaminy C „zabezpieczy” dziecko przed przeziębieniem. W praktyce celem jest przede wszystkim zapewnienie odpowiedniej podaży składnika, a nie podawanie wysokich dawek „na zapas”.
Dobrymi źródłami witaminy C w diecie są m.in. papryka, czarne porzeczki, truskawki, kiwi, natka pietruszki, brokuły, brukselka oraz owoce cytrusowe.
Jednym z roślinnych źródeł tego składnika jest również dzika róża. Więcej o jej składzie przeczytasz w artykule dzika róża jako źródło naturalnej witaminy C.
Ile witaminy C i cynku dziennie potrzebuje dziecko?
Zapotrzebowanie zmienia się wraz z wiekiem. W przypadku witaminy C EFSA określiła Population Reference Intake (PRI), czyli poziom spożycia pokrywający zapotrzebowanie zdecydowanej większości zdrowych osób w danej grupie. Dla dzieci wartości rosną wraz z wiekiem [5].
| Wiek | Witamina C wg EFSA | Cynk |
|---|---|---|
| 1–3 lata | 20 mg/dzień | Zapotrzebowanie zależy m.in. od biodostępności cynku z diety |
| 4–6 lat | 30 mg/dzień | Zapotrzebowanie zależy m.in. od biodostępności cynku z diety |
| 7–10 lat | 45 mg/dzień | Zapotrzebowanie zależy m.in. od biodostępności cynku z diety |
| 11–14 lat | 70 mg/dzień | Wartości zależą m.in. od biodostępności cynku z diety |
W przypadku cynku sytuacja jest bardziej złożona, ponieważ jego wykorzystanie przez organizm zależy m.in. od składu diety. EFSA przy ustalaniu wartości referencyjnych bierze pod uwagę biodostępność cynku, na którą wpływa m.in. zawartość fitynianów w diecie [6].
Warto przy tym odróżnić zapotrzebowanie dziecka od dawki suplementu. Jeżeli np. zapotrzebowanie wynosi określoną liczbę miligramów, nie oznacza to automatycznie, że cała ta ilość powinna pochodzić z preparatu. Część – a przy dobrze zbilansowanej diecie często większość – jest dostarczana z żywnością.
Czy warto łączyć cynk z witaminą C?
Takie połączenie jest często spotykane w suplementach, ponieważ oba składniki pełnią istotne, ale odmienne funkcje w organizmie. Zarówno cynk, jak i witamina C mają zatwierdzone oświadczenia dotyczące prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego [1].
Nie oznacza to jednak, że połączenie ich w jednym preparacie powoduje efekt „podwójnej odporności”. Najważniejsze jest zapewnienie odpowiedniej podaży obu składników – przede wszystkim poprzez dietę, a w uzasadnionych przypadkach także suplementację.
Co o tej parze mówi nauka?
W literaturze naukowej opisuje się uzupełniające się role witaminy C i cynku w funkcjonowaniu układu immunologicznego. Cynk jest szczególnie istotny dla rozwoju i funkcji komórek odpornościowych, natomiast witamina C uczestniczy m.in. w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym i funkcjonowaniu odpowiedzi immunologicznej [4].
Najważniejszy praktyczny wniosek nie brzmi jednak „im więcej, tym lepiej”. Korzyść z dodatkowej suplementacji zależy m.in. od wyjściowej podaży składników, sposobu żywienia i indywidualnych potrzeb dziecka.
Kiedy suplementacja ma sens, a kiedy nie?
Podstawą pozostaje różnorodna dieta. Cynk można znaleźć m.in. w mięsie, jajach, nabiale, rybach, nasionach, pestkach i produktach pełnoziarnistych. Witaminę C dostarczają przede wszystkim warzywa i owoce.
Suplementacja może być rozważana, jeśli sposób żywienia dziecka jest bardzo ograniczony, występują niedobory lub istnieją inne indywidualne wskazania. Nie powinna natomiast zastępować prawidłowej diety, snu, ruchu i innych elementów zdrowego stylu życia.
Więcej o podstawowych elementach stylu życia przeczytasz w artykule o domowych sposobach i nawykach wspierających odporność.
Sezon infekcyjny i adaptacja do przedszkola
Rozpoczęcie żłobka lub przedszkola często oznacza kontakt z większą liczbą drobnoustrojów. W efekcie dziecko może przechodzić infekcje częściej niż wcześniej. Nie musi to automatycznie świadczyć o niedoborze witaminy C czy cynku albo o „słabej odporności”.
W tym okresie szczególnego znaczenia nabierają podstawy: odpowiednia ilość snu, pełnowartościowe posiłki, codzienna aktywność, higiena oraz odpoczynek.
Suplementacja może uzupełniać dietę, jeśli jest ku temu uzasadnienie, ale nie należy traktować jej jako sposobu gwarantującego brak infekcji.
Kiedy wystarczy dieta?
Jeżeli dziecko je różnorodnie i regularnie spożywa warzywa, owoce oraz produkty będące źródłem cynku, dieta może pokrywać jego zapotrzebowanie na te składniki.
Przed wprowadzeniem kolejnego suplementu warto więc przyjrzeć się całemu jadłospisowi oraz sprawdzić, czy dziecko nie otrzymuje już cynku lub witaminy C z innych preparatów.
Bezpieczeństwo – na co uważać?
W przypadku dzieci szczególnie ważne jest przestrzeganie porcji odpowiedniej do wieku oraz informacji znajdujących się na etykiecie produktu. Większa dawka nie oznacza automatycznie większej korzyści.
Warto też pamiętać, że suplement diety nie jest lekiem i nie powinien być traktowany jako sposób leczenia infekcji.
Dublowanie preparatów z cynkiem
Jednym z najczęstszych problemów jest jednoczesne stosowanie kilku produktów o podobnym składzie. Cynk może znajdować się np. w preparacie „na odporność”, multiwitaminie, żelkach czy innym suplemencie mineralnym.
Dlatego przed podaniem dziecku kilku produktów należy zsumować ilość cynku ze wszystkich suplementów. Podobna zasada dotyczy pozostałych witamin i składników mineralnych.
Nie należy również dobierać dawki suplementu wyłącznie na podstawie wartości zapotrzebowania. Trzeba uwzględnić ilość danego składnika pochodzącą z diety oraz innych stosowanych produktów.
Kiedy skonsultować się z pediatrą?
Konsultacja jest wskazana szczególnie wtedy, gdy infekcje są nietypowo ciężkie, długo się utrzymują lub często prowadzą do powikłań, dziecko ma chorobę przewlekłą, przyjmuje leki, ma bardzo ograniczoną dietę albo istnieje podejrzenie niedoborów.
Formy podania – gdzie w tym miejsce żelków?
Witamina C i cynk mogą występować w różnych formach preparatów: kroplach, płynach, syropach, proszkach, tabletkach, kapsułkach czy żelkach. Sama postać produktu nie przesądza o jego skuteczności – ważniejsze są dawka, skład oraz dostosowanie produktu do wieku dziecka.
Więcej o różnicach pomiędzy poszczególnymi formami przeczytasz w artykule syrop, krople, żelki czy kapsułki – jak wybrać formę.
Żelki mogą być wygodną formą dla dzieci, dla których konkretny produkt jest przeznaczony. Trzeba jednak traktować je jak suplement, a nie słodycze, przechowywać poza zasięgiem dziecka i przestrzegać zalecanej porcji.
Przykładem suplementu w tej formie są Witamisie. Zawierają witaminę C pochodzącą ze standaryzowanego ekstraktu z owoców dzikiej róży oraz cynk – składniki, które pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [1]. Produkt należy stosować zgodnie z zalecaną dzienną porcją odpowiednią dla grupy wiekowej, dla której jest przeznaczony.
Przy wyborze preparatu warto porównywać nie tylko jego formę, ale również skład, porcję dzienną i wiek, od którego może być stosowany. Więcej produktów przeznaczonych dla najmłodszych będzie można znaleźć w kategorii suplementy dla dzieci.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy cynk pomaga na odporność u dziecka?
Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego – jest to zatwierdzone oświadczenie zdrowotne w UE [1]. Nie oznacza to jednak, że podawanie dodatkowego cynku każdemu zdrowemu dziecku zapobiegnie infekcjom. Znaczenie ma przede wszystkim odpowiednia podaż zgodna z potrzebami organizmu.
Ile cynku dziennie może dostać dziecko?
Zapotrzebowanie zależy od wieku oraz sposobu żywienia, a wykorzystanie cynku zależy również od jego biodostępności z diety [6]. Nie należy dobierać dawki suplementu wyłącznie na podstawie wartości zapotrzebowania – trzeba uwzględnić dietę oraz pozostałe stosowane preparaty.
Ile witaminy C dziennie potrzebuje dziecko?
Według EFSA wartość PRI wynosi 20 mg/dzień dla dzieci 1–3 lata, 30 mg dla 4–6 lat, 45 mg dla 7–10 lat oraz 70 mg dla 11–14 lat [5]. Są to wartości referencyjne całkowitego spożycia, a nie rekomendowane dawki suplementu.
Czy witaminę C i cynk można podawać razem?
Tak. Witamina C i cynk pełnią różne funkcje biologiczne i oba składniki są związane z prawidłowym funkcjonowaniem układu odpornościowego [1]. Nie oznacza to jednak efektu mnożnikowego. Przed połączeniem kilku preparatów należy sprawdzić ich skład, aby nie dublować dawek.
Czy suplementacja zastąpi dietę i sen?
Nie. Suplement diety służy do uzupełniania normalnej diety, a nie jej zastępowania. Dla prawidłowego funkcjonowania organizmu dziecka znaczenie mają również odpowiednia ilość snu, aktywność fizyczna, odpoczynek i inne elementy zdrowego stylu życia.
Bibliografia
- Komisja Europejska. Commission Regulation (EU) No 432/2012 establishing a list of permitted health claims made on foods. Oświadczenia dotyczące witaminy C i cynku oraz prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.
- Shankar AH, Prasad AS. Zinc and immune function: the biological basis of altered resistance to infection. American Journal of Clinical Nutrition. 1998;68(2 Suppl):447S–463S. DOI: 10.1093/ajcn/68.2.447S.
- Wessels I, Maywald M, Rink L. Zinc as a Gatekeeper of Immune Function. Nutrients. 2017;9(12):1286. DOI: 10.3390/nu9121286.
- Maggini S, Wenzlaff S, Hornig D. Essential role of vitamin C and zinc in child immunity and health. Journal of International Medical Research. 2010;38(2):386–414. DOI: 10.1177/147323001003800203.
- European Food Safety Authority (EFSA). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for vitamin C. EFSA Journal. 2013;11(11):3418.
- European Food Safety Authority (EFSA). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for zinc. EFSA Journal. 2014;12(10):3844.
