Maltitol (E965) to alkohol cukrowy z grupy polioli, stosowany jako zamiennik cukru. Ma ok. 75–90% jego słodkości [1] i dostarcza 2,4 kcal/g [8], czyli mniej niż cukier (4 kcal/g). Powstaje z maltozy otrzymywanej ze skrobi i jest stosowany m.in. w słodyczach, produktach bez dodatku cukru oraz żelkach witaminowych.
Czy maltitol jest zdrowy i bezpieczny?
Maltitol jest dopuszczoną do stosowania substancją słodzącą. JECFA, czyli wspólny komitet ekspertów FAO i WHO zajmujący się dodatkami do żywności, ustalił dla maltitolu ADI jako „not specified”. [6] Oznacza to, że na podstawie dostępnych danych toksykologicznych nie uznano za konieczne ustalania liczbowego dopuszczalnego dziennego spożycia dla zastosowań zgodnych z dobrą praktyką produkcyjną.
Jednak to, że substancja została uznana za bezpieczną do stosowania w żywności, nie oznacza, że można spożywać ją bez ograniczeń i bez żadnych dolegliwości.
Bezpieczeństwo a tolerancja – to nie to samo
Poliole są wchłaniane w przewodzie pokarmowym inaczej niż zwykły cukier. W przypadku maltitolu część dociera do jelita grubego, gdzie może być wykorzystywana przez bakterie jelitowe. Jednocześnie niewchłonięte cząsteczki zwiększają ilość wody w świetle jelita. [1]
Dlatego po większej porcji maltitolu mogą pojawić się:
- wzdęcia i gazy,
- uczucie przelewania w brzuchu,
- dyskomfort lub ból brzucha,
- luźniejsze stolce,
- biegunka. [1-3]
Reakcja jest indywidualna i zależy m.in. od jednorazowej porcji, sposobu spożycia oraz indywidualnej tolerancji przewodu pokarmowego.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby, które już wiedzą, że źle tolerują poliole. Dotyczy to m.in. części pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS), u których ograniczenie fermentujących węglowodanów, w tym polioli, jest elementem diety low FODMAP.
Skutki uboczne maltitolu – od jakiej ilości?
W badaniu przeprowadzonym wśród zdrowych młodych dorosłych spożycie 30 g maltitolu jednorazowo nie powodowało istotnie większych dolegliwości niż spożycie sacharozy. Przy dawce 40 g częściej obserwowano łagodne przelewanie w brzuchu i gazy, ale nie stwierdzono istotnego wzrostu działania przeczyszczającego [3].
W innym badaniu, w którym dawkę stopniowo zwiększano do momentu wystąpienia biegunki lub nasilonych objawów ze strony przewodu pokarmowego, średni próg dla maltitolu wynosił około 92 g na dobę przy okazjonalnym spożyciu i około 93 g na dobę przy regularnym spożywaniu [2].
Nie są to jednak sztywne wartości graniczne. Z praktycznego punktu widzenia lepiej obserwować indywidualną tolerancję i zwracać uwagę na łączną ilość polioli spożywanych w ciągu dnia, szczególnie jeśli kilka produktów „bez cukru” pojawia się w jadłospisie jednocześnie.
Czy maltitol jest rakotwórczy?
Nie ma dowodów wskazujących na rakotwórcze działanie maltitolu. W długoterminowych badaniach toksykologicznych nie wykazano, aby jego spożycie zwiększało częstość występowania nowotworów. Dane te zostały uwzględnione przez JECFA w ocenie bezpieczeństwa maltitolu. [6]
Warto przy tym nie mylić maltitolu (E965) z maltolem (E636) – są to dwie różne substancje.
Maltitol a poziom cukru i cukrzyca
Maltitol podnosi poziom glukozy we krwi, ale odpowiedź glikemiczna jest mniejsza niż po spożyciu podobnej ilości cukru. Nie jest więc prawdą, że maltitol w ogóle nie wpływa na glikemię. [1]
To ważna różnica w porównaniu z niektórymi innymi zamiennikami cukru. Produkt oznaczony jako „bez dodatku cukru” albo „bez cukru” nie oznacza produktu, który można spożywać bez ograniczeń przy cukrzycy.
Badania z udziałem ludzi wskazują, że zastąpienie części łatwo przyswajalnych cukrów maltitolem może ograniczać poposiłkową odpowiedź glikemiczną i insulinową. [1]
Dla osoby z cukrzycą oznacza to, że maltitol może być jednym ze sposobów ograniczenia ilości cukru w diecie, ale nadal należy patrzeć na cały skład produktu, wielkość porcji i całkowitą zawartość węglowodanów. W razie wątpliwości sposób włączania takich produktów do diety warto omówić z dietetykiem lub lekarzem prowadzącym.
Indeks glikemiczny maltitolu
W literaturze dla maltitolu często podaje się indeks glikemiczny około 35, podczas gdy dla sacharozy jest to około 65–68 [1].
Dokładna odpowiedź organizmu może zależeć od postaci produktu, wielkości porcji oraz pozostałych składników posiłku. Niższy indeks glikemiczny nie oznacza więc, że maltitol jest całkowicie obojętny dla poziomu glukozy we krwi.
Maltitol dla dzieci i w ciąży
W przypadku dzieci i kobiet w ciąży najważniejsze jest rozróżnienie między dopuszczeniem maltitolu do stosowania w żywności a ilością, która będzie dobrze tolerowana przez konkretną osobę.
Maltitol dla dzieci
Maltitol może być spożywany przez dzieci, ale większe porcje mogą powodować dolegliwości jelitowe. W badaniu u zdrowych dzieci jednorazowe spożycie 5, 10 lub 15 g maltitolu było ogólnie dobrze tolerowane. Przy dawce 15 g częściej obserwowano gazy, natomiast nie odnotowano ciężkich objawów ze strony przewodu pokarmowego. [4]
W przypadku żelków witaminowych należy przestrzegać porcji zalecanej przez producenta. Większa liczba żelków oznacza nie tylko więcej maltitolu, ale także większą dawkę witamin i składników mineralnych.
Przy wyborze preparatu warto więc oceniać cały jego skład, a nie jedynie zastosowaną substancję słodzącą. Więcej o składnikach stosowanych w produktach dla dzieci przeczytasz również w artykule witamina C i cynk a odporność dziecka.
Maltitol w ciąży
Nie ustalono odrębnej, liczbowej bezpiecznej dziennej dawki maltitolu przeznaczonej specjalnie dla kobiet w ciąży. Dane dotyczące spożywania substancji słodzących w tej grupie są bardziej ograniczone niż w populacji ogólnej [5].
Dostępne dane nie wskazują, aby umiarkowane spożywanie dopuszczonych substancji słodzących w czasie ciąży wiązało się ze szczególnym zagrożeniem, jednak większe ilości maltitolu mogą powodować takie same dolegliwości jelitowe jak u pozostałych dorosłych [5].
W przypadku cukrzycy ciążowej warto dodatkowo pamiętać, że maltitol nie jest obojętny dla glikemii i powinien być uwzględniany przy ocenie całego produktu.
Maltitol a zęby
Jednym z powodów zastępowania cukru poliolami jest ich inny wpływ na środowisko jamy ustnej.
Bakterie obecne w płytce nazębnej wykorzystują łatwo fermentujące węglowodany i wytwarzają kwasy. Spadek pH sprzyja demineralizacji szkliwa. Zastępowanie fermentujących cukrów odpowiednimi węglowodanami, które nie powodują takiego spadku pH płytki, może ograniczać demineralizację zębów. Mechanizm ten jest uwzględniany również w ocenach EFSA dotyczących zdrowia zębów. [7]
Nie oznacza to jednak, że słodycze z maltitolem „dbają o zęby” niezależnie od reszty diety. Dla zdrowia jamy ustnej nadal znaczenie mają m.in. częstotliwość jedzenia, higiena, stosowanie pasty z fluorem oraz regularne kontrole stomatologiczne.
Gdzie występuje maltitol i z czego jest?
Maltitol produkuje się z maltozy, która powstaje ze skrobi, najczęściej kukurydzianej lub ziemniaczanej. Maltoza jest następnie poddawana uwodornieniu, w wyniku którego powstaje maltitol. [1]
W produktach spożywczych pełni przede wszystkim funkcję substancji słodzącej, ale pomaga również uzyskać odpowiednią konsystencję i wilgotność produktu. Dzięki temu może zastępować cukier nie tylko pod względem smaku, ale częściowo także jego właściwości technologicznych. [1]
Maltitol najczęściej znajdziemy w czekoladach i słodyczach bez dodatku cukru lub o obniżonej zawartości cukru, cukierkach, gumach do żucia, wypiekach, deserach oraz niektórych suplementach diety, np. żelkach witaminowych. Na etykiecie może występować jako maltitol, E965 lub syrop maltitolowy. [1]
Ile maltitolu jest w żelkach witaminowych?
Zawartość substancji słodzących zależy od receptury produktu.
W przypadku Witamisi jeden żelek o masie 5 g zawiera 4,162 g syropu maltitolowego, który stanowi około 83% jego masy.
Warto przy tym rozróżnić syrop maltitolowy od czystego maltitolu – podana wartość 4,162 g dotyczy masy zastosowanego w recepturze syropu maltitolowego, a nie 4,162 g czystego maltitolu.
Syrop maltitolowy zastępuje w żelkach cukier – odpowiada za słodki smak, a jednocześnie pomaga uzyskać odpowiednią konsystencję produktu. Żelki należy spożywać zgodnie z porcją zalecaną przez producenta, ponieważ zwiększenie porcji oznacza również większą ilość zawartych w nich składników aktywnych.
Sam maltitol pełni w żelkach przede wszystkim funkcję technologiczną i smakową. Nie jest witaminą ani składnikiem aktywnym suplementu.
Jeżeli interesuje Cię sama forma produktu, więcej przeczytasz w artykule syrop, krople, żelki czy kapsułki na odporność.
W osobnych materiałach wyjaśniamy także właściwości składników aktywnych wykorzystywanych w suplementach dla dzieci, m.in. dzikiej róży jako źródła naturalnej witaminy C oraz pikolinianu cynku.
Komentarz eksperta: Maltitol może być pomocny w ograniczaniu ilości cukru w diecie, ale nie jest całkowicie pozbawiony kalorii ani wpływu na glikemię. Kluczowa jest ilość – większe porcje mogą powodować dolegliwości jelitowe. W przypadku żelków witaminowych, szczególnie dla dzieci, warto przestrzegać zalecanej porcji i pamiętać, że mimo atrakcyjnej formy nadal jest to suplement diety, a nie słodycz.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Co to jest maltitol?
Maltitol to alkohol cukrowy z grupy polioli, oznaczany jako E965 i stosowany jako zamiennik cukru. Powstaje z maltozy otrzymywanej ze skrobi. Ma około 75–90% słodkości cukru [1] i dostarcza 2,4 kcal/g [8] w porównaniu z 4 kcal/g dla cukru. Jego indeks glikemiczny wynosi około 35, podczas gdy dla sacharozy jest to około 65–68 [1].
Czy maltitol jest zdrowy?
Maltitol jest substancją słodzącą ocenioną pod kątem bezpieczeństwa stosowania w żywności, a JECFA ustalił dla niego ADI jako „not specified” [6].
Dostarcza mniej kalorii i powoduje mniejszą odpowiedź glikemiczną niż cukier, ale w większych ilościach może wywoływać wzdęcia, gazy i biegunkę [1–3]. Indywidualna tolerancja może się przy tym znacząco różnić.
Czy maltitol jest rakotwórczy?
Nie ma dowodów wskazujących, że maltitol ma działanie rakotwórcze. Dane z badań toksykologicznych zostały uwzględnione w ocenie bezpieczeństwa JECFA, które ustaliło dla maltitolu ADI jako „not specified” [6].
Czy maltitol podnosi poziom cukru?
Tak, maltitol podnosi poziom glukozy we krwi, ale w mniejszym stopniu niż cukier [1]. Jego indeks glikemiczny wynosi około 35, podczas gdy dla sacharozy około 65–68. Maltitol nie jest więc obojętny dla glikemii, dlatego osoby z cukrzycą powinny uwzględniać go przy ocenie całkowitej zawartości węglowodanów w produkcie.
Czy maltitol jest bezpieczny dla dzieci?
Maltitol może być spożywany przez dzieci, jednak znaczenie ma jego ilość. W badaniu u zdrowych dzieci jednorazowe dawki do 15 g były ogólnie dobrze tolerowane, chociaż przy najwyższej badanej dawce częściej obserwowano gazy [4].
W przypadku produktów zawierających maltitol, w tym żelków witaminowych, należy przestrzegać porcji zalecanej przez producenta.
Bibliografia
- Saraiva A. et al. Maltitol: Analytical Determination Methods, Applications in the Food Industry, Metabolism and Health Impacts. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020.
- Ruskoné-Fourmestraux A. et al. A digestive tolerance study of maltitol after occasional and regular consumption in healthy humans. European Journal of Clinical Nutrition. 2003.
- Storey DM. et al. Tolerance and Breath Hydrogen Excretion Following Ingestion of Maltitol Incorporated at Two Levels into Milk Chocolate Consumed by Healthy Young Adults with and without Fasting. Journal of Nutrition. 1998.
- Thabuis C. et al. Short-term digestive tolerance of chocolate formulated with maltitol in children. International Journal of Food Sciences and Nutrition. 2010.
- Pope E. et al. Sugar substitutes during pregnancy. Canadian Family Physician. 2014.
- Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA). Hydrogenated Maltose (Maltitol), INS 965(i) – Evaluation. World Health Organization.
- European Food Safety Authority (EFSA). Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to “non-fermentable” carbohydrates and maintenance of tooth mineralisation by decreasing tooth demineralisation. EFSA Journal. 2013;11(7):3329. DOI: 10.2903/j.efsa.2013.3329.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, załącznik XIV – współczynniki przeliczeniowe do obliczania wartości energetycznej.
Autor artykułu: Patrycja Kowalska, dietetyczka
