Tabletki na trawienie mogą wspierać proces trawienia, łagodzić związany z nim dyskomfort lub wspomagać prawidłowe funkcjonowanie jelit. Przy uczuciu ciężkości po posiłku stosuje się preparaty zawierające enzymy trawienne, takie jak lipaza czy amylaza. Przy wzdęciach pomocny może być symetykon, a przy zgadze – leki zobojętniające kwas żołądkowy. Z kolei probiotyki i maślan sodu są ukierunkowane na długofalowe wsparcie funkcjonowania jelit. Jeśli dolegliwości często nawracają lub utrzymują się przez dłuższy czas, warto skonsultować je z lekarzem.
Czym są enzymy trawienne i jak wspomagają trawienie?
Enzymy trawienne to substancje, które pomagają rozkładać składniki pożywienia na mniejsze cząsteczki. Dzięki temu mogą one zostać wchłonięte w przewodzie pokarmowym [1].
Organizm produkuje enzymy trawienne w kilku miejscach. Proces trawienia zaczyna się już w jamie ustnej, a następnie jest kontynuowany przede wszystkim w żołądku i jelicie cienkim przy udziale enzymów produkowanych m.in. przez trzustkę.
Ślinianki – amylaza ślinowa
Trawienie zaczyna się jeszcze zanim pokarm trafi do żołądka. W ślinie znajduje się amylaza ślinowa, która uczestniczy w rozkładaniu skrobi, czyli jednego z węglowodanów obecnych m.in. w pieczywie, ziemniakach, ryżu czy makaronie.
To jeden z powodów, dla których warto dokładnie przeżuwać jedzenie. Rozdrabnianie pokarmu ułatwia dalsze etapy trawienia, a spokojniejsze jedzenie może również pomóc zauważyć moment pojawienia się sytości.
Żołądek – pepsyna i lipaza żołądkowa
W żołądku ważną rolę odgrywa pepsyna, która uczestniczy w trawieniu białek. Działa w kwaśnym środowisku wytwarzanym dzięki obecności kwasu solnego.
W żołądku produkowana jest również lipaza żołądkowa, uczestnicząca w trawieniu tłuszczów. Najważniejszy etap ich trawienia zachodzi jednak później – w jelicie cienkim, m.in. przy udziale enzymów trzustkowych.
Trzustka – główne źródło enzymów trawiennych
Trzustka produkuje enzymy umożliwiające trawienie wszystkich trzech podstawowych makroskładników. Należą do nich m.in.:
- amylaza trzustkowa – uczestniczy w trawieniu węglowodanów,
- lipaza trzustkowa – odpowiada za trawienie tłuszczów,
- proteazy, m.in. trypsyna i chymotrypsyna – odpowiadają za trawienie białek.
Znaczne zmniejszenie produkcji enzymów trzustkowych może prowadzić do zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki. Jest to jednak konkretne zaburzenie wymagające diagnostyki i leczenia [2,3].
Jelito cienkie – enzymy rąbka szczoteczkowego
Końcowe etapy trawienia zachodzą w jelicie cienkim. Znajdują się tam enzymy odpowiedzialne m.in. za rozkład niektórych cukrów.
Dobrym przykładem jest laktaza, która rozkłada laktozę – cukier występujący w mleku. Przy niedoborze laktazy, laktoza nie jest prawidłowo trawiona i po spożyciu jej większej ilości mogą występować m.in. wzdęcia, gazy, ból brzucha czy biegunka.
Kiedy warto rozważyć suplementację tabletkami na trawienie?
To zależy przede wszystkim od tego, dlaczego pojawiły się dolegliwości. Samo uczucie pełności czy wzdęcie brzucha nie świadczy automatycznie o niedoborze enzymów trawiennych.
Nietolerancja laktozy
To jedno z najlepiej uzasadnionych zastosowań enzymu trawiennego. Osoby z nietolerancją laktozy mają zmniejszoną zdolność jej trawienia z powodu niedoboru laktazy.
Preparat zawierający laktazę przyjęty przed produktem zawierającym laktozę może ułatwić jej trawienie i zmniejszyć ryzyko wystąpienia dolegliwości. Nie każda osoba z nietolerancją musi jednak całkowicie eliminować nabiał – tolerowana ilość laktozy jest indywidualna.
Ciężkość i wzdęcia po tłustych lub obfitych posiłkach
Uczucie przepełnienia po dużym posiłku nie oznacza, że organizm produkuje za mało lipazy czy proteaz. Zanim sięgniesz po suplement, zastanów się nad wielkością i składem posiłku.
Jeśli zauważasz, że dolegliwości pojawiają się głównie po bardzo tłustych lub dużych porcjach, pomocne może być jedzenie mniejszych posiłków i obserwacja indywidualnej tolerancji poszczególnych produktów.
Preparaty wieloenzymowe zawierające np. lipazę, amylazę i proteazy są dostępne jako suplementy wspomagające trawienie, jednak ich stosowanie nie powinno zastępować diagnostyki nawracających dolegliwości [1].
W przypadku częstych objawów nie warto natomiast regularnie „ratować się” enzymami na własną rękę. Nawracająca pełność po posiłkach, ból lub pieczenie w nadbrzuszu, odbijanie, nudności i wzdęcia mogą należeć do objawów niestrawności i mieć różne przyczyny [4].
Niedoczynność trzustki
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja u osób z rozpoznaną zewnątrzwydzielniczą niewydolnością trzustki. Organizm nie wytwarza wówczas wystarczającej ilości enzymów, aby prawidłowo trawić pokarm.
Stosuje się wtedy pankreatynę, czyli preparaty enzymów trzustkowych (PERT). Jest to leczenie prowadzone zgodnie z zaleceniami lekarza. Enzymy przyjmuje się wraz z posiłkami i przekąskami, aby umożliwić prawidłowe trawienie i poprawić wchłanianie składników odżywczych [2,3].
Starszy wiek
Sam wiek nie jest wskazaniem do przyjmowania suplementów enzymatycznych. U osoby starszej, która nie ma objawów ani rozpoznanej choroby powodującej niedobór enzymów, nie ma potrzeby profilaktycznego stosowania „tabletek na trawienie”.
Jeśli natomiast pojawiają się nowe lub nasilające się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, lepiej ustalić ich przyczynę niż zakładać, że są naturalną konsekwencją wieku.
Okazjonalne przejedzenie
Po świętach, grillu czy dużej kolacji uczucie przepełnienia nie jest niczym zaskakującym. Nie oznacza jednak automatycznie, że potrzebujesz dodatkowych enzymów.
Lepszym rozwiązaniem będzie danie układowi pokarmowemu czasu, a przy kolejnym posiłku – zjedzenie mniejszej porcji. Jeśli wiesz, że duże porcje regularnie kończą się dyskomfortem, warto przede wszystkim popracować nad sposobem jedzenia, zamiast szukać tabletki, która „naprawi” skutki przejedzenia.
Suplement enzymatyczny a lek na trawienie – czym się różnią?
Na aptecznej półce znajdziemy zarówno suplementy diety reklamowane jako wspomagające trawienie, jak i leki. Nie należy traktować tych dwóch kategorii zamiennie.
Suplement diety ma uzupełniać dietę. Nie jest produktem przeznaczonym do leczenia choroby. W preparatach „na trawienie” możemy znaleźć np. enzymy pochodzenia roślinnego, takie jak bromelaina czy papaina, albo mieszanki różnych enzymów [1].
Lek ma natomiast określone wskazania i zawartość substancji czynnej. Przykładem są preparaty enzymów trzustkowych stosowane w leczeniu zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki [2,3].
Jakie enzymy są w suplementach i które są najważniejsze?
Składy preparatów wspomagających trawienie znacznie się różnią. Zamiast szukać suplementu zawierającego jak najwięcej enzymów, warto wiedzieć, do czego poszczególne z nich służą.
Amylaza
Amylaza występuje najczęściej jako składnik preparatów wieloenzymowych, w których łączona jest m.in. z lipazą i proteazami. Można ją znaleźć w suplementach przeznaczonych do kompleksowego wspierania trawienia różnych składników posiłku.
Preparaty zawierające amylazę mogą być przeznaczone dla osób, które chcą wspomóc trawienie węglowodanów, przede wszystkim skrobi obecnej m.in. w pieczywie, ryżu, makaronie czy ziemniakach.
Lipaza
Lipazę znajdziemy przede wszystkim w wieloskładnikowych preparatach enzymatycznych, zazwyczaj w połączeniu z amylazą i enzymami rozkładającymi białka. Występuje również w preparatach zawierających enzymy trzustkowe – te mają jednak konkretne zastosowanie medyczne i nie należy utożsamiać ich ze zwykłymi suplementami „na trawienie”.
Preparaty zawierające lipazę są kierowane do osób poszukujących wsparcia trawienia tłuszczów. Szczególne znaczenie enzym ten ma u osób, u których z powodu choroby dochodzi do niedoboru enzymów trzustkowych.
Proteazy
Proteazy można znaleźć jako element preparatów wieloenzymowych, ale również w postaci konkretnych enzymów pochodzenia roślinnego. Przykładami są bromelaina pozyskiwana z ananasa i papaina z papai. W preparatach wspierających trawienie często łączy się je z enzymami odpowiadającymi za rozkład tłuszczów i węglowodanów.
Produkty zawierające proteazy są przeznaczone dla osób poszukujących wsparcia trawienia białek dostarczanych z dietą.
Laktaza
Laktaza wyróżnia się na tle pozostałych enzymów, ponieważ bardzo często występuje jako samodzielny preparat w tabletkach lub kapsułkach przeznaczony do stosowania w związku ze spożyciem produktów zawierających laktozę. Można spotkać również produkty spożywcze, do których enzym ten został dodany w procesie produkcji – przykładem jest mleko bez laktozy.
Preparaty z laktazą są przeznaczone przede wszystkim dla osób z nietolerancją laktozy. Mogą być przydatne np. podczas posiłku poza domem, kiedy trudno ocenić zawartość laktozy w potrawie, lub gdy osoba z nietolerancją chce okazjonalnie zjeść produkt, który ją zawiera.
Celulaza
Celulaza występuje głównie jako element wieloskładnikowych preparatów enzymatycznych, często razem z amylazą, lipazą i proteazami. W przeciwieństwie do wielu innych enzymów trawiennych organizm człowieka nie produkuje jej samodzielnie.
Celuloza jest składnikiem błonnika pokarmowego i w naturalnych warunkach nie jest trawiona przez ludzkie enzymy trawienne. Obecność celulazy w preparacie wieloenzymowym nie oznacza więc, że osoby spożywające dużo produktów roślinnych potrzebują jej dodatkowej suplementacji.
Co wybrać na konkretny objaw?
Najbardziej praktyczny ranking preparatów na trawienie nie powinien opierać się na markach. Na pierwszym miejscu powinien znaleźć się preparat dopasowany do przyczyny dolegliwości.
| Objaw / sytuacja | Co można rozważyć? | Kiedy może się sprawdzić? |
|---|---|---|
| Ciężkość po obfitym posiłku | mniejsza porcja, spokojne jedzenie; ewentualnie preparat wieloenzymowy | przy sporadycznym dyskomforcie po dużym posiłku; częste objawy wymagają ustalenia przyczyny |
| Uczucie pełności po tłustym posiłku | ograniczenie wielkości i zawartości tłuszczu w posiłku; w preparatach wspierających trawienie występuje m.in. lipaza | przy sporadycznych dolegliwościach; nawracająca pełność nie powinna być leczona wyłącznie suplementami |
| Dolegliwości po mleku i produktach z laktozą | laktaza | u osób z nietolerancją laktozy, bezpośrednio przed produktem zawierającym laktozę |
| Wzdęcia i gazy | symetykon | przy nadmiernym nagromadzeniu gazów w przewodzie pokarmowym |
| Zgaga, pieczenie, kwaśne odbijanie | leki zobojętniające kwas żołądkowy | doraźnie przy sporadycznej zgadze |
| Problemy z wypróżnianiem | błonnik + odpowiednie nawodnienie | szczególnie przy zaparciach i zbyt małej podaży błonnika |
| Wsparcie mikrobioty jelitowej | odpowiednio dobrany probiotyk | zastosowanie zależy od szczepu i konkretnej sytuacji |
| Wsparcie funkcjonowania jelit | maślan sodu | może być elementem postępowania wspierającego w wybranych problemach jelitowych |
| Rozpoznana niewydolność trzustki | enzymy trzustkowe | zgodnie z rozpoznaniem i zaleceniami lekarza |
Co na niestrawność – czy tabletki wystarczają?
Niestrawność, nazywana również dyspepsją, nie jest jedną konkretną chorobą. To określenie zespołu objawów, do których należą m.in. ból, pieczenie lub dyskomfort w nadbrzuszu, zbyt szybkie uczucie sytości, nieprzyjemne przepełnienie po posiłku, wzdęcia, nudności i odbijanie [4]
Dlatego nie istnieje jeden preparat odpowiedni na każdy przypadek niestrawności.
Jeśli problem nawraca, należy szukać jego przyczyny. Przewlekłe dolegliwości mogą być związane m.in. z dyspepsją czynnościową, chorobą wrzodową, zakażeniem Helicobacter pylori czy działaniem niektórych leków. Leczenie zależy więc od rozpoznania i może obejmować zarówno modyfikację diety, jak i odpowiednio dobrane leki. [4]
Długofalowa poprawa trawienia
Doraźne preparaty mogą łagodzić konkretne dolegliwości, ale dla prawidłowej pracy przewodu pokarmowego znaczenie mają także mikrobiota jelitowa, odpowiednia podaż błonnika i nawodnienie.
Jednym z elementów wspierających mikrobiotę są probiotyki, czyli żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości mogą przynosić korzyści zdrowotne. Nie działają one jak enzymy trawienne i nie służą do szybszego „strawienia” konkretnego posiłku. Ich zastosowanie zależy m.in. od konkretnego szczepu oraz sytuacji, w której są stosowane [5].
Więcej na temat ich działania i doboru przeczytasz w artykule Probiotyki na jelita.
Przykładem synbiotyku przeznaczonego dla osób dorosłych, które chcą uzupełnić dietę o mikroorganizmy, jest MyBestProBIO.
Ważnym elementem diety jest również błonnik pokarmowy, który wspiera prawidłową pracę jelit i stanowi pożywkę dla części bakterii jelitowych. Podczas jego fermentacji powstają m.in. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, w tym kwas masłowy – ważny dla prawidłowego funkcjonowania nabłonka jelita grubego. [6,7]
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o jego roli, sprawdź artykuł Maślan sodu – działanie i właściwości wspierające zdrowie jelit.
Kwas masłowy może być również dostarczany w postaci maślanu sodu. Przykładem jest Maślan Sodu+ SR wzbogacony dodatkowo o inulinę, która wspiera rozwój korzystnych bakterii jelitowych.
Na co dzień warto przede wszystkim zadbać o źródła błonnika w diecie – warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, nasiona i rośliny strączkowe – oraz odpowiednią ilość płynów [6,7]. Więcej praktycznych informacji znajdziesz w artykule Błonnik – dlaczego jest ważny i jak suplementować?
Błonnik najlepiej zwiększać stopniowo i jednocześnie dbać o nawodnienie, co wspiera prawidłową pracę jelit i regularne wypróżnienia.
Pomocne mogą być również wskazówki dotyczące tego, jak poprawić pracę jelit za pomocą diety.
Jeśli głównym problemem są trudności z wypróżnianiem, warto przeczytać także artykuł o przyczynach zaparć, diecie i naturalnych sposobach postępowania.
Kiedy problemy z trawieniem wymagają konsultacji z lekarzem?
Sporadyczne uczucie ciężkości po zbyt dużym posiłku zwykle nie jest powodem do niepokoju. Inaczej należy podejść do objawów, które często wracają, nasilają się lub nie ustępują mimo zmian w diecie.
Pilnej konsultacji wymagają szczególnie takie objawy jak:
- silny i utrzymujący się ból brzucha,
- trudności lub ból podczas przełykania,
- częste wymioty,
- czarne, smoliste stolce,
- niezamierzona utrata masy ciała lub apetytu,
- długo utrzymujące się powiększenie lub wzdęcie brzucha,
- zażółcenie skóry lub białek oczu,
- duszność,
- ból w klatce piersiowej, szyi, żuchwie lub ramieniu.
Konsultacja jest wskazana również wtedy, gdy niestrawność po prostu nie ustępuje. Regularne przyjmowanie preparatów „na trawienie” może łagodzić część objawów, ale jednocześnie opóźniać znalezienie ich rzeczywistej przyczyny.
Bibliografia
- Ianiro G., Pecere S., Giorgio V. i wsp. Digestive Enzyme Supplementation in Gastrointestinal Diseases. Current Drug Metabolism. 2016.
- Brennan G.T., Saif M.W. Pancreatic Enzyme Replacement Therapy: A Concise Review. JOP. 2019.
- Kadaj-Lipka R. i wsp. Pancreatic Enzyme Replacement Therapy in Pancreatic Exocrine Insufficiency—Real-World’s Dosing and Effectiveness: A Systematic Review. Digestive Diseases and Sciences. 2025.
- Black C.J. i wsp. British Society of Gastroenterology guidelines on the management of functional dyspepsia. Gut. 2022.
- Su G.L. i wsp. AGA Clinical Practice Guidelines on the Role of Probiotics in the Management of Gastrointestinal Disorders. Gastroenterology. 2020.
- So D. i wsp. Dietary Fibers on Short-Chain Fatty Acids and Gut Microbiota Composition in Healthy Adults: A Systematic Review. Nutrients. 2022.
- Holscher H.D. Dietary fiber and prebiotics and the gastrointestinal microbiota. Gut Microbes. 2017.