Ashwagandha skutki uboczne – skutki uboczne i przeciwwskazania

Tajemnicze spojrzenie osoby zza dużych, ciemnych liści symbolizujące naturalne i bezpieczne składniki suplementów.

Ashwagandha może powodować skutki uboczne, takie jak nudności, biegunka, ból brzucha, wymioty i senność. Rzadziej zgłaszano uszkodzenie wątroby oraz zaburzenia czynności tarczycy. Suplementów zawierających ashwagandhę powinny unikać kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci. Ostrożność jest konieczna także przy chorobach tarczycy, wątroby i chorobach autoimmunologicznych, a także podczas stosowania określonych leków. Bezpieczeństwo długotrwałej suplementacji nie zostało wystarczająco poznane. [1, 2, 3]

Czym jest ashwagandha?

Ashwagandha (Withania somnifera), nazywana również witanią ospałą lub indyjskim żeń-szeniem, jest rośliną z rodziny psiankowatych, tradycyjnie stosowaną w ajurwedzie.

W suplementach diety wykorzystuje się przede wszystkim ekstrakty z korzenia, choć niektóre preparaty zawierają także inne części rośliny. Ashwagandha jest źródłem witanolidów – grupy związków biologicznie aktywnych, których zawartość zależy od rodzaju surowca, sposobu ekstrakcji i standaryzacji preparatu.

Ashwagandha jest zaliczana do adaptogenów, czyli grupy surowców roślinnych badanych w kontekście reakcji organizmu na stres. Nie oznacza to jednak, że jest pozbawiona działań niepożądanych lub odpowiednia dla każdego.

Ashwagandha to tylko jeden z surowców zaliczanych do tej grupy – więcej o pozostałych składnikach, ich klasyfikacji i stanie badań przeczytasz w artykule „Adaptogeny – co to jest, lista i jak działają”.

Niektóre badania wskazują, że określone ekstrakty mogą wpływać na odczuwanie stresu i jakość snu. Większość badań była jednak stosunkowo krótka, a stosowane preparaty różniły się składem. [1, 2]

Więcej informacji o właściwościach rośliny znajdziesz w artykule czym jest ashwagandha i jak działa na organizm.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne ashwagandhy?

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane ashwagandhy dotyczą przewodu pokarmowego i obejmują nudności, biegunkę, dyskomfort w jamie brzusznej oraz wymioty. U części osób pojawia się także senność. [1, 2]

Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych może zależeć od składu preparatu, ilości przyjmowanych substancji aktywnych, długości stosowania i indywidualnego stanu zdrowia.

Nudności, ból brzucha i biegunka

Do objawów zgłaszanych podczas stosowania ashwagandhy należą nudności, biegunka, ból brzucha, dyskomfort trawienny i wymioty.

Niektóre osoby gorzej tolerują preparaty przyjmowane na pusty żołądek. Przyjmowanie ich z posiłkiem może zmniejszać dolegliwości żołądkowe, ale nie daje gwarancji uniknięcia skutków ubocznych.

Jeżeli występują uporczywe wymioty, nasilona biegunka lub silny ból brzucha, należy odstawić preparat i skonsultować się z lekarzem.

Senność i uczucie zmęczenia

Ashwagandha może powodować senność. Jest to szczególnie istotne u osób stosujących leki nasenne, uspokajające lub inne substancje wpływające na ośrodkowy układ nerwowy.

Do czasu poznania indywidualnej reakcji na preparat należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i wykonywania czynności wymagających pełnej koncentracji.

Jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawia się wyraźna senność, zaburzenia czujności lub uczucie oszołomienia, nie należy ignorować tych objawów.

Zawroty głowy i osłabienie

Niektóre osoby mogą zgłaszać zawroty głowy lub uczucie osłabienia. Przyczyny tych dolegliwości mogą być różne, dlatego nie zawsze można jednoznacznie przypisać je suplementowi.

Szczególna ostrożność jest potrzebna przy równoczesnym stosowaniu leków obniżających ciśnienie tętnicze lub wpływających na stężenie glukozy we krwi, ponieważ istnieje możliwość interakcji. [1]

Reakcje alergiczne i skórne

Podobnie jak inne preparaty roślinne, produkty zawierające ashwagandhę mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości.

Jeżeli pojawi się wysypka, świąd lub inne objawy sugerujące alergię, należy przerwać stosowanie preparatu.

W przypadku obrzęku języka lub gardła, trudności z oddychaniem czy gwałtownie narastającej reakcji alergicznej konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Rzadkie i nietypowe reakcje

Po stosowaniu suplementów zawierających ashwagandhę opisywano również nietypowe dolegliwości, jednak dla części z nich dostępne są jedynie pojedyncze zgłoszenia, a związek przyczynowy nie zawsze został potwierdzony.

Nie można na tej podstawie wiarygodnie określić częstości występowania takich reakcji jak zaburzenia widzenia czy nietypowe objawy neurologiczne.

Nowe, nasilone lub niepokojące objawy wymagają przerwania suplementacji i oceny medycznej.

Ashwagandha a wątroba – czy może ją uszkodzić?

Tak. Opisano przypadki uszkodzenia wątroby związane ze stosowaniem suplementów zawierających ashwagandhę. Zjawisko jest rzadko zgłaszane, ale może mieć poważny przebieg, szczególnie u osób z wcześniejszymi chorobami wątroby. [3]

Według danych LiverTox objawy uszkodzenia wątroby pojawiały się zwykle po kilku tygodniach stosowania, często w okresie około 2–12 tygodni od rozpoczęcia suplementacji.

W części przypadków obserwowano cholestatyczny lub mieszany typ uszkodzenia wątroby, któremu towarzyszyły żółtaczka i świąd skóry. [3]

Jakie objawy mogą wskazywać na uszkodzenie wątroby?

Do niepokojących objawów należą:

  • zażółcenie skóry lub białkówek oczu,
  • ciemne zabarwienie moczu,
  • jasny, odbarwiony stolec,
  • nasilony świąd skóry,
  • utrzymujące się nudności lub wymioty,
  • ból w prawym podżebrzu,
  • nietypowe osłabienie.

W razie wystąpienia objawów sugerujących uszkodzenie wątroby należy natychmiast odstawić suplement i pilnie skontaktować się z lekarzem.

Osoby z rozpoznaną chorobą wątroby nie powinny samodzielnie rozpoczynać suplementacji ashwagandhą.

Ashwagandha a tarczyca – czy wpływa na hormony?

Ashwagandha może wpływać na czynność tarczycy. W niewielkich badaniach obserwowano zmiany stężeń hormonów tarczycowych, a w literaturze opisano przypadki tyreotoksykozy podczas stosowania suplementów zawierających tę roślinę. [1, 4]

Osoby z nadczynnością lub niedoczynnością tarczycy, a także pacjenci przyjmujący lewotyroksynę albo inne leki tarczycowe, powinni skonsultować stosowanie ashwagandhy z lekarzem.

Nie należy traktować ashwagandhy jako sposobu na samodzielne leczenie zaburzeń hormonalnych ani zmieniać dawek leków tarczycowych pod wpływem informacji o suplementach.

Kto nie powinien stosować ashwagandhy?

Ashwagandha nie jest odpowiednia dla wszystkich. W części sytuacji należy jej unikać, a w innych decyzja wymaga indywidualnej oceny lekarskiej.

Ciąża i karmienie piersią

Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać ashwagandhy. Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania w tych okresach są niewystarczające, a istnieją także obawy dotyczące możliwego wpływu na przebieg ciąży. [1, 2]

Dzieci i młodzież

Ashwagandha nie jest zalecana dzieciom i młodzieży. Brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności suplementacji w tych grupach wiekowych.

Osoby z chorobami tarczycy

Ze względu na możliwy wpływ na stężenia hormonów tarczycy osoby z jej schorzeniami powinny unikać samodzielnego stosowania ashwagandhy.

Osoby z chorobami autoimmunologicznymi

Ashwagandha może wpływać na procesy związane z funkcjonowaniem układu odpornościowego. Dlatego nie jest rekomendowana osobom z chorobami autoimmunologicznymi bez indywidualnej konsultacji lekarskiej. [2]

Dotyczy to m.in. osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów, toczniem czy stwardnieniem rozsianym.

Osoby z chorobami wątroby

Ze względu na opisane przypadki uszkodzenia wątroby osoby z chorobami tego narządu powinny unikać samodzielnego stosowania preparatów z ashwagandhą.

Osoby przygotowujące się do operacji

Ashwagandha nie jest zalecana osobom przygotowującym się do zabiegów operacyjnych, szczególnie ze względu na możliwe interakcje z lekami i wpływ na senność. O stosowanych suplementach należy poinformować lekarza prowadzącego oraz anestezjologa. [2]

Z czym nie łączyć ashwagandhy?

Ashwagandha może wchodzić w interakcje z lekami uspokajającymi, nasennymi, przeciwpadaczkowymi, przeciwcukrzycowymi, przeciwnadciśnieniowymi, immunosupresyjnymi oraz lekami stosowanymi w chorobach tarczycy. Nie wszystkie potencjalne interakcje zostały jednak równie dobrze zbadane. [1, 2]

Leki nasenne i uspokajające

Ashwagandha może nasilać działanie uspokajające wybranych leków, zwiększając ryzyko nadmiernej senności i zaburzeń koncentracji.

Nie należy łączyć jej samodzielnie z benzodiazepinami, lekami nasennymi i innymi preparatami o działaniu sedatywnym.

Leki przeciwpadaczkowe

Osoby przyjmujące leki przeciwpadaczkowe powinny skonsultować stosowanie ashwagandhy z neurologiem. Możliwe interakcje oraz wpływ na ośrodkowy układ nerwowy wymagają indywidualnej oceny.

Leki stosowane w chorobach tarczycy

Ze względu na możliwy wpływ ashwagandhy na gospodarkę hormonów tarczycowych jednoczesne stosowanie preparatów wymaga konsultacji lekarskiej.

Leki przeciwcukrzycowe i przeciwnadciśnieniowe

Ashwagandha może wpływać na stężenie glukozy we krwi oraz ciśnienie tętnicze. Istnieje zatem możliwość nasilenia działania niektórych leków stosowanych w cukrzycy i nadciśnieniu. [2]

Nie należy na własną rękę zmieniać dawek leków ani zastępować ich suplementami.

Leki immunosupresyjne

Ze względu na możliwy wpływ ashwagandhy na funkcjonowanie układu odpornościowego jej stosowanie może być nieodpowiednie u osób leczonych immunosupresyjnie.

Dotyczy to również pacjentów po przeszczepach narządów. Decyzja o stosowaniu jakichkolwiek preparatów roślinnych powinna być uzgodniona z lekarzem prowadzącym.

Skutki uboczne i przeciwwskazania ashwagandhy – tabela

Poniższe zestawienie ułatwia porównanie najważniejszych działań niepożądanych, grup ryzyka oraz zalecanego postępowania.

Objaw lub sytuacja Ryzyko Zalecane postępowanie
Nudności, biegunka, ból brzucha Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego Przerwać stosowanie przy nasilonych lub utrzymujących się objawach
Senność, oszołomienie Możliwe nasilenie działania leków uspokajających Unikać prowadzenia pojazdów przy objawach; skonsultować połączenia z lekami
Żółtaczka, ciemny mocz, świąd Możliwe uszkodzenie wątroby Natychmiast odstawić suplement i pilnie zgłosić się do lekarza
Choroby tarczycy Możliwe zmiany stężeń hormonów tarczycy Nie stosować samodzielnie; skonsultować z lekarzem
Ciąża i laktacja Brak wystarczających danych o bezpieczeństwie Unikać stosowania
Dzieci i młodzież Niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa Nie stosować rutynowo
Choroby autoimmunologiczne i leczenie immunosupresyjne Możliwy wpływ na odpowiedź immunologiczną i interakcje Unikać samodzielnej suplementacji
Leki nasenne, przeciwpadaczkowe, przeciwcukrzycowe i przeciwnadciśnieniowe Potencjalne interakcje Konsultacja lekarska lub farmaceutyczna przed zastosowaniem

Zestawienie ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny medycznej. [1, 2, 3]

Jak bezpiecznie stosować ashwagandhę?

Podstawą jest sprawdzenie składu preparatu, zawartości substancji aktywnych, przeciwwskazań i możliwych interakcji z lekami.

Szczególną uwagę należy zwrócić na ilość witanolidów w dziennej porcji. Sama informacja, że produkt zawiera określoną liczbę miligramów ekstraktu, nie wystarcza do oceny ilości tych substancji.

Ile ashwagandhy dziennie można przyjmować?

W badaniach klinicznych stosowano różne ekstrakty, często w ilościach około 300–600 mg dziennie. Nie jest to jednak uniwersalna bezpieczna dawka dla każdego preparatu. Produkty różnią się stopniem koncentracji i zawartością witanolidów. [1]

W Polsce Zespół do spraw Suplementów Diety w uchwale nr 7/2020 wskazał następujące warunki stosowania ashwagandhy w suplementach diety:

  • ilość sproszkowanego korzenia poniżej 3 g na dobę,
  • maksymalnie 10 mg witanolidów w zalecanej dziennej porcji suplementu,
  • konieczność określenia ilości witanolidów w dokumentacji produktu.

Uchwała zawiera również rekomendację odpowiednich ostrzeżeń dotyczących stosowania preparatu z lekami oraz przez dzieci i kobiety w ciąży lub karmiące piersią. [5]

Nie należy samodzielnie zwiększać porcji wskazanej na etykiecie ani łączyć kilku suplementów zawierających ashwagandhę bez sprawdzenia łącznej ilości witanolidów.

Jak długo można stosować ashwagandhę?

Większość danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa obejmuje stosowanie krótkoterminowe, zwykle przez kilka tygodni do około trzech miesięcy. Brakuje wystarczających danych, aby potwierdzić bezpieczeństwo wielomiesięcznego lub wieloletniego przyjmowania ashwagandhy. [1, 2]

Nie ma również dobrze ustalonego, uniwersalnego schematu przerw, który gwarantowałby uniknięcie działań niepożądanych.

Więcej o czasie stosowania i ograniczeniach suplementacji przeczytasz w artykule jak długo można brać ashwagandhę.

Czy ashwagandha uzależnia?

Nie ma wiarygodnych dowodów wskazujących, że ashwagandha wywołuje uzależnienie w sposób charakterystyczny dla substancji uzależniających.

Nie oznacza to jednak, że jej długotrwałe stosowanie jest całkowicie bezpieczne lub że można przyjmować ją bez kontroli.

W razie występowania przewlekłych problemów ze snem, stresem lub samopoczuciem należy poszukać ich przyczyny zamiast bezterminowo stosować suplement.

Co zrobić, jeśli po ashwagandzie wystąpią działania niepożądane?

Jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się niepokojące objawy, należy przerwać stosowanie preparatu i ocenić ich nasilenie.

Przy łagodnych dolegliwościach żołądkowych, które szybko ustępują, można omówić dalsze postępowanie z lekarzem lub farmaceutą.

W przypadku objawów sugerujących uszkodzenie wątroby, silnej reakcji alergicznej, nasilonych zaburzeń świadomości lub innych poważnych dolegliwości nie należy czekać na samoistną poprawę.

Podczas konsultacji warto przekazać specjaliście:

  • nazwę preparatu i producenta,
  • skład oraz zawartość witanolidów,
  • ilość i czas stosowania,
  • listę pozostałych leków i suplementów,
  • datę pojawienia się objawów.

Ashwagandha – skutki uboczne i bezpieczeństwo: podsumowanie

Ashwagandha nie jest suplementem pozbawionym ryzyka. Najczęściej opisywane skutki uboczne obejmują dolegliwości żołądkowo-jelitowe i senność. Istnieją również doniesienia o uszkodzeniu wątroby i zmianach w czynności tarczycy.

Nie powinny jej stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią ani dzieci. Szczególna ostrożność jest konieczna przy chorobach przewlekłych i stosowaniu leków mogących wchodzić w interakcje.

Przed rozpoczęciem suplementacji należy zweryfikować zawartość witanolidów, zalecaną porcję i przeciwwskazania. W przypadku długotrwałych problemów ze snem czy stresem warto omówić je z lekarzem, zamiast zakładać, że suplementacja rozwiąże ich przyczynę.

Bibliografia

  1. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Ashwagandha: Is It Helpful for Stress, Anxiety, or Sleep? Health Professional Fact Sheet. Źródło: ods.od.nih.gov/factsheets/Ashwagandha-HealthProfessional/
  2. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Ashwagandha: Usefulness and Safety. National Institutes of Health. Źródło: www.nccih.nih.gov/health/ashwagandha
  3. National Library of Medicine. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury – Ashwagandha. NCBI Bookshelf. Źródło: www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548536/
  4. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Ashwagandha: Is It Helpful for Stress, Anxiety, or Sleep? Consumer Fact Sheet. Źródło: ods.od.nih.gov/factsheets/ashwagandha-Consumer/
  5. Zespół do spraw Suplementów Diety. Uchwała nr 7/2020 z dnia 7 lutego 2020 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej stosowania Withania somnifera (L.) Dunal jako składnika suplementów diety. Główny Inspektorat Sanitarny. Źródło: www.gov.pl/web/gis/zespol-do-spraw-suplementow-diety

Najczęściej zadawane pytania

Ashwagandha może powodować mdłości, biegunkę, wymioty oraz rozstrój żołądka, a u niektórych osób dodatkowo senność, zawroty głowy, suchość w ustach, kaszel, niewyraźne widzenie, wysypkę lub halucynacje.

Ashwagandhy nie powinny stosować kobiety w ciąży oraz matki karmiące piersią, a także osoby przyjmujące leki nasenne, uspokajające lub przeciwpadaczkowe.

Ashwagandha uznawana jest za bezpieczny suplement diety pochodzenia naturalnego, pod warunkiem stosowania zalecanej dawki 300-500 mg na dobę i braku przeciwwskazań zdrowotnych.

Ashwagandha wykazuje działanie pobudzające na pracę tarczycy, dlatego bywa stosowana jako naturalne wsparcie funkcjonowania układu hormonalnego. Osoby ze schorzeniami tarczycy lub przyjmujące leki hormonalne powinny przed rozpoczęciem suplementacji skonsultować się z lekarzem.

Informacja medyczna

Treści publikowane na blogu mają charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej, diagnostycznej ani farmaceutycznej. Nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani dietetykiem. W razie wątpliwości dotyczących zdrowia lub stosowania suplementów diety skonsultuj się ze specjalistą.

Autor
Patrycja Pawelczyk Patrycja Pawelczyk Psychodietetyczka