Zioła na menopauzę, takie jak pluskwica groniasta, koniczyna czerwona, soja, szałwia i kozłek lekarski, są badane pod kątem łagodzenia uderzeń gorąca, nocnych potów oraz problemów ze snem. Niektóre preparaty mogą pomagać części kobiet, jednak ich skuteczność nie została jednoznacznie potwierdzona. Dobór ziół powinien uwzględniać rodzaj objawów, skład preparatu, przeciwwskazania i możliwe interakcje z lekami. [1, 2]
Jak zioła pomagają w menopauzie?
W okresie perimenopauzy i menopauzy zmienia się czynność jajników, a stężenia estrogenów i progesteronu ulegają wahaniom, a następnie obniżeniu. Mogą pojawiać się uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu, zmiany nastroju oraz inne dolegliwości wpływające na jakość życia. [2, 3]
Więcej o początkowych zmianach hormonalnych przeczytasz w artykule perimenopauza – pierwsze objawy i jak się przygotować.
Nie każda kobieta może lub chce stosować hormonalną terapię menopauzalną (HTM). Z tego powodu zainteresowanie budzą również preparaty roślinne. Należy jednak pamiętać, że poszczególne zioła różnią się składem chemicznym, sposobem działania oraz zakresem badań naukowych.
Niektóre rośliny, np. soja i koniczyna czerwona, zawierają fitoestrogeny. Inne, takie jak pluskwica groniasta, szałwia czy kozłek lekarski, nie wykazują identycznego działania.
Zioła nie zastępują leczenia menopauzy, a ich naturalne pochodzenie nie oznacza automatycznie bezpieczeństwa. Stanowisko The Menopause Society z 2023 r. nie rekomenduje suplementów i preparatów ziołowych jako rutynowej metody leczenia objawów naczynioruchowych, ze względu na ograniczoną lub niejednoznaczną jakość dowodów. [1]
Najskuteczniejsze zioła na menopauzę – porównanie
Do najczęściej badanych roślin i składników wykorzystywanych w okresie menopauzy należą pluskwica groniasta, koniczyna czerwona, soja, szałwia i kozłek lekarski. Popularny jest również olej z wiesiołka, choć dowody na jego skuteczność w łagodzeniu uderzeń gorąca są ograniczone.
Poniższa tabela pokazuje, przy jakich objawach badano poszczególne preparaty, jakie formy stosowano oraz na co należy uważać.
| Roślina | Badane zastosowanie | Forma stosowana w badaniach | Dowody i przeciwwskazania |
|---|---|---|---|
| Pluskwica groniasta | Uderzenia gorąca, nocne poty | Określone ekstrakty w kapsułkach lub tabletkach | Niejednoznaczne wyniki; ostrożność przy chorobach wątroby |
| Koniczyna czerwona | Uderzenia gorąca | Ekstrakty zawierające oznaczoną ilość izoflawonów | Ograniczone dowody; konsultacja przy chorobach hormonozależnych |
| Soja | Uderzenia gorąca i inne objawy naczynioruchowe | Ekstrakty izoflawonów oraz produkty sojowe | Wyniki zróżnicowane; suplementację skoncentrowanymi izoflawonami warto skonsultować przy chorobach hormonozależnych |
| Szałwia | Nadmierna potliwość, uderzenia gorąca | Ekstrakty z liści | Nieliczne badania kliniczne; ostrożność przy skoncentrowanych olejkach eterycznych |
| Kozłek lekarski (waleriana) | Problemy ze snem | Ekstrakty z korzenia | Niepewna skuteczność; możliwa senność i interakcje z lekami uspokajającymi |
| Wiesiołek dwuletni | Uderzenia gorąca, dyskomfort związany z menopauzą | Olej z nasion zawierający GLA | Brak przekonujących dowodów skuteczności przy uderzeniach gorąca |
Tabela stanowi zestawienie obszarów badanych i znanych ograniczeń, a nie ranking skuteczności ani zalecenie samodzielnego leczenia. Formy i porcje preparatów wykorzystywane w badaniach nie muszą odpowiadać produktom dostępnym w sprzedaży. [1, 4, 5]
Pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa)
Pluskwica groniasta, obecnie klasyfikowana botanicznie jako Actaea racemosa, należy do najlepiej poznanych roślin stosowanych w preparatach na dolegliwości menopauzalne.
W badaniach klinicznych oceniano jej wpływ przede wszystkim na uderzenia gorąca, nocne poty oraz ogólne nasilenie objawów menopauzy.
Niektóre badania dotyczące określonych ekstraktów wykazały poprawę, ale wyniki przeglądów systematycznych pozostają niejednoznaczne. Nie można więc stwierdzić, że każdy preparat z pluskwicą skutecznie łagodzi uderzenia gorąca. [1, 4]
W badaniach wykorzystywano różne ekstrakty i porcje, często odpowiadające około 20–40 mg ekstraktu dziennie. Wartości te nie są jednak uniwersalnym zaleceniem dawkowania, ponieważ preparaty różnią się składem i sposobem standaryzacji.
Ważne: opisywano przypadki uszkodzenia wątroby u osób stosujących produkty zawierające pluskwicę groniastą, choć ustalenie związku przyczynowego bywa trudne. Osoby z chorobami wątroby powinny zachować szczególną ostrożność. [4]
Czerwona koniczyna – źródło izoflawonów
Czerwona koniczyna (Trifolium pratense) zawiera izoflawony, czyli naturalne związki roślinne należące do fitoestrogenów.
Wykazują one powinowactwo do receptorów estrogenowych, ale ich działanie nie jest równoważne działaniu hormonów stosowanych w menopauzalnej terapii hormonalnej.
W badaniach analizowano preparaty dostarczające określonych ilości izoflawonów, często w zakresie 40–80 mg dziennie. Wyniki dotyczące zmniejszania częstości uderzeń gorąca są jednak niejednoznaczne, a korzyści, jeśli występują, bywają niewielkie. [5]
Osoby z przebytym nowotworem hormonozależnym lub stosujące leczenie hormonalne, w tym tamoksyfen, powinny skonsultować stosowanie skoncentrowanych preparatów z lekarzem prowadzącym.
Soja i izoflawony sojowe
Soja jest źródłem izoflawonów, do których należą m.in. genisteina i daidzeina. Związki te od lat są badane pod kątem wpływu na objawy naczynioruchowe menopauzy.
Niektóre badania wskazują na niewielką redukcję częstości uderzeń gorąca, jednak wyniki są zróżnicowane. Znaczenie mają rodzaj preparatu, ilość izoflawonów, czas stosowania oraz charakterystyka uczestniczek. [5, 6]
Nie należy utożsamiać spożywania soi jako żywności z przyjmowaniem skoncentrowanych suplementów zawierających izoflawony. Produkty te różnią się składem oraz ilością dostarczanych substancji aktywnych.
Obecne wytyczne nie zalecają rutynowego stosowania ekstraktów sojowych jako metody leczenia uderzeń gorąca. [1]
Szałwia na uderzenia gorąca i nadmierną potliwość
Szałwia lekarska (Salvia officinalis) jest tradycyjnie stosowana w przypadku nadmiernej potliwości. Bywa również wykorzystywana w preparatach przeznaczonych dla kobiet doświadczających nocnych potów i uderzeń gorąca.
Niewielkie badania kliniczne sugerują, że określone ekstrakty mogą zmniejszać nasilenie niektórych dolegliwości. Dostępne dowody nie są jednak wystarczająco mocne, aby zagwarantować skuteczność szałwii w leczeniu objawów menopauzy.
Warto odróżnić napary z liści od silnie skoncentrowanych olejków eterycznych. Olejki zawierające tujon mogą być niebezpieczne przy nieprawidłowym stosowaniu i nie powinny być traktowane jako zamiennik przebadanych preparatów.
Waleriana (kozłek lekarski) na problemy ze snem
Kozłek lekarski (Valeriana officinalis), nazywany walerianą, jest wykorzystywany przede wszystkim w preparatach przeznaczonych do stosowania przy napięciu nerwowym i trudnościach z zasypianiem.
W przeciwieństwie do izoflawonów soi czy koniczyny czerwonej nie jest fitoestrogenem.
Badania dotyczące wpływu waleriany na jakość snu przyniosły mieszane wyniki. Nie ma wystarczających podstaw, aby uznawać ją za skuteczną metodę leczenia przewlekłej bezsenności. [7]
Preparaty z kozłkiem mogą powodować senność i wchodzić w interakcje z lekami uspokajającymi lub nasennymi. Dlatego ich stosowanie należy uwzględnić podczas konsultacji lekarskiej.
Wiesiołek dwuletni
Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis) jest źródłem oleju zawierającego nienasycone kwasy tłuszczowe, w tym kwas gamma-linolenowy (GLA).
Olej z wiesiołka jest popularnym składnikiem suplementów, ale nie ma przekonujących dowodów, że skutecznie łagodzi uderzenia gorąca lub nocne poty w menopauzie. [1, 5]
W ofercie MyBestPharm olej z wiesiołka znajduje się m.in. w MyBestComplement, który łączy różne oleje roślinne i składniki odżywcze. Nie należy jednak traktować obecności oleju z wiesiołka jako dowodu skuteczności produktu w leczeniu objawów menopauzy.
Jakie zioła na uderzenia gorąca w menopauzie?
W przypadku uderzeń gorąca najczęściej bada się preparaty zawierające pluskwicę groniastą, izoflawony soi, koniczynę czerwoną i szałwię. Wyniki poszczególnych badań są jednak zróżnicowane i nie pozwalają na jednoznaczne wskazanie najskuteczniejszego zioła.
Jeżeli uderzenia gorąca są częste, zakłócają sen lub znacząco pogarszają komfort życia, warto omówić z lekarzem metody o lepiej udokumentowanej skuteczności. Należą do nich odpowiednio dobrana hormonalna terapia menopauzalna oraz wybrane metody niehormonalne. [1, 2]
Więcej praktycznych informacji znajdziesz w poradniku jak radzić sobie z menopauzą.
Koniczyna czerwona czy pluskwica groniasta – co wybrać?
Koniczyna czerwona i pluskwica groniasta są często wymieniane jako rośliny stosowane przy objawach menopauzy, ale różnią się składem i potencjalnym sposobem działania.
Koniczyna czerwona zawiera izoflawony należące do fitoestrogenów. Pluskwica groniasta zawiera inne związki aktywne i nie jest uznawana za typowy surowiec fitoestrogenowy.
Obie rośliny badano pod kątem uderzeń gorąca, jednak wyniki nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że jedna jest skuteczniejsza od drugiej.
Wybór preparatu powinien uwzględniać indywidualne przeciwwskazania. Szczególna ostrożność jest potrzebna m.in. przy chorobach wątroby, chorobach hormonozależnych i stosowaniu leków hormonalnych.
Czym są fitohormony i czy są bezpieczne?
Termin „fitohormony” jest często stosowany w odniesieniu do fitoestrogenów, czyli naturalnych związków roślinnych mogących oddziaływać na receptory estrogenowe.
Do najlepiej poznanych fitoestrogenów należą:
- izoflawony obecne w soi,
- izoflawony czerwonej koniczyny,
- lignany występujące m.in. w siemieniu lnianym.
Ich działanie zależy od konkretnego związku, dawki, metabolizmu i rodzaju receptorów estrogenowych. Nie można w prosty sposób przyjąć, że wszystkie fitoestrogeny działają jednakowo albo stanowią bezpieczny zamiennik terapii hormonalnej.
W przypadku prawidłowo zbilansowanej diety produkty sojowe mogą być elementem codziennego żywienia. Inaczej należy oceniać stosowanie skoncentrowanych preparatów z dużą ilością izoflawonów.
Konsultacja lekarska jest szczególnie ważna w przypadku:
- przebytego lub aktywnego nowotworu hormonozależnego,
- stosowania tamoksyfenu lub innych leków hormonalnych,
- chorób wątroby,
- jednoczesnego stosowania kilku preparatów roślinnych.
Bezpieczeństwo zależy od konkretnego produktu, dlatego nie należy zakładać, że wszystkie fitoestrogeny są odpowiednie dla każdej kobiety.
Jak stosować zioła na menopauzę – herbata, kapsułki czy nalewka?
Forma preparatu ma znaczenie, ponieważ wpływa na zawartość i powtarzalność ilości substancji aktywnych. Nie oznacza to jednak, że kapsułki automatycznie będą skuteczniejsze od innych postaci.
Standaryzowane kapsułki i tabletki
W wielu badaniach klinicznych stosowano standaryzowane ekstrakty, zawierające określoną ilość wybranych związków aktywnych.
Standaryzacja ułatwia porównywanie preparatów, ale sama w sobie nie potwierdza ich skuteczności. Ważne są również jakość badań dotyczących konkretnego ekstraktu i bezpieczeństwo stosowania.
Herbatki ziołowe
Napary są tradycyjną formą stosowania roślin. Ich skład zależy m.in. od użytego surowca, ilości ziół, temperatury wody i czasu parzenia.
Nie można zakładać, że herbatka z danej rośliny dostarcza identyczną ilość substancji aktywnych jak ekstrakt stosowany w badaniach klinicznych.
Ekstrakty płynne i nalewki
Preparaty płynne mogą różnić się stężeniem składników, sposobem ekstrakcji i zawartością alkoholu.
Nie ma wystarczających podstaw, aby twierdzić, że nalewki ziołowe są zawsze szybciej lub skuteczniej działającą formą niż tabletki. Preparat należy stosować zgodnie z informacjami producenta i uwzględnieniem przeciwwskazań.
Czy zioła na menopauzę mogą wchodzić w interakcje z lekami?
Tak. Preparaty ziołowe mogą wpływać na działanie leków, a niektóre połączenia są potencjalnie niebezpieczne. Przed rozpoczęciem suplementacji warto poinformować lekarza lub farmaceutę o wszystkich stosowanych preparatach.
Do przykładów wymagających szczególnej uwagi należą:
- Dziurawiec – może zmniejszać skuteczność wielu leków, w tym wybranych środków antykoncepcyjnych, immunosupresyjnych i przeciwzakrzepowych.
- Koniczyna czerwona i skoncentrowane izoflawony soi – ich stosowanie wymaga konsultacji u kobiet leczonych z powodu nowotworów hormonozależnych.
- Waleriana – może nasilać działanie preparatów o działaniu uspokajającym.
- Pluskwica groniasta – wymaga szczególnej ostrożności przy chorobach wątroby i pojawieniu się objawów sugerujących jej uszkodzenie.
Uciążliwe objawy menopauzy nie powinny być leczone samodzielnie poprzez łączenie wielu preparatów o nieznanym profilu interakcji.
Jak długo stosować zioła, żeby poczuć efekty?
Czas obserwacji w badaniach dotyczących ekstraktów roślinnych na objawy menopauzy był zróżnicowany i często wynosił od kilku do kilkunastu tygodni.
W przypadku niektórych preparatów ewentualne zmiany oceniano po około 6–12 tygodniach. Nie oznacza to jednak, że każda osoba zauważy poprawę ani że dłuższe stosowanie zapewnia lepsze rezultaty.
Nie ma jednej uniwersalnej długości bezpiecznej suplementacji dla wszystkich ziół. Znaczenie mają konkretny ekstrakt, dawka, stan zdrowia i przeciwwskazania.
Jeżeli objawy utrzymują się, nasilają lub znacząco obniżają jakość życia, warto skonsultować się z lekarzem, zamiast bezterminowo kontynuować nieskuteczną suplementację.
Zioła czy gotowe suplementy na menopauzę – co wybrać?
Na rynku dostępne są zarówno preparaty zawierające pojedyncze ekstrakty roślinne, jak i wieloskładnikowe suplementy diety.
Wybierając produkt, należy uwzględnić:
- rodzaj i ilość składników aktywnych,
- standaryzację ekstraktów,
- przeciwwskazania i możliwe interakcje,
- indywidualne potrzeby żywieniowe,
- jakość produktu oraz wiarygodność producenta.
Większa liczba składników nie oznacza automatycznie wyższej skuteczności. Warto również pamiętać, że suplementy diety nie zastępują leczenia objawów menopauzalnych.
W okresie perimenopauzy i menopauzy warto zwrócić uwagę nie tylko na składniki roślinne, ale również na odpowiednią podaż witamin i składników mineralnych. Przykładem suplementu
uzupełniającego codzienną dietę jest MyBestMagnesia, który zawiera pięć form magnezu oraz witaminy B6 i B12. Magnez i witaminy B6 oraz B12 pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu
nerwowego i przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
MyBestMagnesia nie jest preparatem przeznaczonym do leczenia objawów menopauzy. Jego stosowanie powinno wynikać z indywidualnych potrzeb żywieniowych.
MyBestMenopause – formuła DAY & NIGHT
MyBestMenopause to suplement diety opracowany z myślą o kobietach w okresie perimenopauzy i menopauzy.
Formuła DAY & NIGHT zawiera wybrane witaminy, foliany Quatrefolic® i ekstrakty roślinne, w tym składniki wykorzystywane w preparatach dla kobiet doświadczających zmian związanych z menopauzą.
Witaminy B12 i C pomagają w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu energetycznego, a foliany przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
Formuła nie zawiera melatoniny. Jej stosowanie należy dostosować do indywidualnych potrzeb, uwzględniając przeciwwskazania i możliwe interakcje z lekami.
MyBestMenopause jest suplementem diety, a nie lekiem. Nie należy traktować go jako zamiennika hormonalnej terapii menopauzalnej lub innych metod leczenia zaleconych przez specjalistę.
Codzienne samopoczucie w okresie menopauzy zależy od wielu czynników, w tym jakości snu, aktywności fizycznej, sposobu żywienia i indywidualnego stanu zdrowia. Jeśli szukasz
suplementów uzupełniających codzienną dietę, sprawdź również kategorię Lepsze samopoczucie. Znajdziesz tam produkty o różnym składzie i przeznaczeniu, które warto dobierać do
własnych potrzeb.
Co mówią aktualne wytyczne o ziołach na menopauzę?
Rekomendacje towarzystw medycznych podkreślają, że skuteczność preparatów ziołowych w łagodzeniu objawów menopauzy pozostaje niepewna.
W stanowisku The Menopause Society z 2023 roku suplementy i środki ziołowe nie zostały zalecone jako rutynowe leczenie objawów naczynioruchowych, takich jak uderzenia gorąca i nocne poty. [1]
Wytyczne NICE zwracają natomiast uwagę na możliwe różnice między preparatami, niepewność dotyczącą ich bezpieczeństwa oraz znaczenie potencjalnych interakcji z lekami. [2]
W przypadku dokuczliwych objawów warto rozważyć konsultację lekarską i omówienie metod o udokumentowanej skuteczności. Hormonalna terapia menopauzalna jest jedną z najskuteczniejszych metod łagodzenia uderzeń gorąca, ale istnieją również określone możliwości leczenia niehormonalnego.
Jeżeli menopauzie towarzyszą zmiany sylwetki lub trudności z utrzymaniem masy ciała, więcej informacji znajdziesz w artykule menopauza a waga – dlaczego przybieramy i co pomaga. Nie ma przekonujących dowodów, że opisane w tym artykule zioła same w sobie powodują redukcję masy ciała.
Zioła na menopauzę – podsumowanie
Zioła na menopauzę, takie jak pluskwica groniasta, czerwona koniczyna, soja, szałwia i waleriana, są popularnymi składnikami preparatów stosowanych przy dolegliwościach okresu okołomenopauzalnego.
Niektóre badania wskazują na możliwość łagodzenia wybranych objawów, ale wyniki są zróżnicowane, a skuteczność nie została jednoznacznie potwierdzona. Szczególnego znaczenia nabierają jakość preparatu, jego skład oraz indywidualne przeciwwskazania.
W przypadku nasilonych uderzeń gorąca, nocnych potów, problemów ze snem lub innych dolegliwości wpływających na codzienne funkcjonowanie warto skonsultować się z lekarzem. Pozwala to dobrać postępowanie o najlepszym bilansie korzyści i ryzyka.
Bibliografia
- The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement. Menopause, 2023. Źródło: www.menopause.org/docs/default-source/professional/2023-nonhormone-therapy-position-statement.pdf
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. Guideline NG23, aktualizacja 2024. Źródło: www.nice.org.uk/guidance/ng23
- The Menopause Society. Menopause Topics – materiały edukacyjne dotyczące perimenopauzy, objawów i leczenia. Źródło: menopause.org/patient-education/menopause-topics
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Black Cohosh: Usefulness and Safety. National Institutes of Health. Źródło: www.nccih.nih.gov/health/black-cohosh
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Menopausal Symptoms and Complementary Health Approaches: What the Science Says. Źródło: www.nccih.nih.gov/health/providers/digest/menopausal-symptoms-and-complementary-health-approaches-science
- Lethaby A. i wsp. Phytoestrogens for menopausal vasomotor symptoms. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013. DOI: 10.1002/14651858.CD001395.pub4
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Valerian: Usefulness and Safety. Źródło: www.nccih.nih.gov/health/valerian
